Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα

Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα: τι να ξέρεις πριν κάνεις εξετάσεις

Δρ. Ευάγγελος Συκουτρής · Ιατρικά ελεγμένο: 5 Νοεμβρίου 2026 · 8 λεπτά ανάγνωση

Προσωρινή εικόνα για το άρθρο σχετικά με τις εξετάσεις για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα

Οι περισσότερες γυναίκες που κάθονται απέναντί μου με αυτό το θέμα έχουν ήδη κάνει δύο πράγματα: έχουν ψάξει στο ίντερνετ και έχουν φοβηθεί.

Το πρόβλημα με το ψάξιμο δεν είναι ότι βρίσκεις λάθος πληροφορίες. Είναι ότι βρίσκεις σωστές πληροφορίες γραμμένες για κάποιον άλλον, συνήθως για άντρα, και χωρίς τη μία απάντηση που πραγματικά χρειάζεσαι: τι κάνω τώρα;

Αυτό το κείμενο απαντά στις ερωτήσεις με τη σειρά που τις κάνεις.


Δεν έχω κανένα σύμπτωμα. Έχει νόημα να ελεγχθώ;

Ναι, και είναι ακριβώς ο λόγος που υπάρχει ο έλεγχος.

Τα περισσότερα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα δεν δίνουν συμπτώματα. Στα χλαμύδια, που είναι το συχνότερο βακτηριακό ΣΜΝ στην Ευρώπη, τουλάχιστον 7 στις 10 γυναίκες δεν έχουν κανένα σύμπτωμα όταν γίνεται η διάγνωση. Δεν σημαίνει ότι η λοίμωξη είναι ήπια. Σημαίνει ότι δεν σε ειδοποιεί.

Αυτό αντιστρέφει τη λογική με την οποία σκεφτόμαστε συνήθως την υγεία μας. Δεν περιμένουμε να πονέσει κάτι. Ελέγχουμε επειδή ξέρουμε ότι συνήθως δεν πονάει.

Αν έχεις σύμπτωμα, όπως εκκρίσεις που άλλαξαν, κάψιμο στην ούρηση, αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους ή μετά από επαφή, πόνο στην κάτω κοιλιά, τότε δεν μιλάμε για προληπτικό έλεγχο. Μιλάμε για διερεύνηση, και θέλει ραντεβού σύντομα.

Πόσο καιρό μετά από μια επαφή έχει νόημα να κάνω εξετάσεις;

Αυτή είναι η ερώτηση που σχεδόν κανείς δεν απαντά, και είναι η πιο σημαντική από όλες.

Κάθε λοίμωξη χρειάζεται χρόνο για να γίνει ανιχνεύσιμη. Το διάστημα αυτό λέγεται παράθυρο. Αν εξεταστείς πολύ νωρίς, το αρνητικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει τίποτα, και έχω δει γυναίκες να ηρεμούν με ένα τεστ που δεν μπορούσε να δείξει τίποτα ακόμα.

Κατά προσέγγιση:

  • Χλαμύδια και γονόρροια: περίπου 2 εβδομάδες.
  • HIV: ο εργαστηριακός έλεγχος αντιγόνου/αντισώματος ανιχνεύει από 18 έως 45 ημέρες μετά την έκθεση. Πρακτικά: ένα αρνητικό στις 6 εβδομάδες είναι πολύ καθησυχαστικό, στις 12 εβδομάδες οριστικό.
  • Σύφιλη: περίπου 12 εβδομάδες.
  • Ηπατίτιδα Β και C: περίπου 12 εβδομάδες. Η C μερικές φορές χρειάζεται περισσότερο.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη: αν η επαφή που σε ανησυχεί ήταν προχθές, δεν έχει νόημα να τρέξεις αύριο για εξετάσεις. Έχει νόημα να κλείσεις ραντεβού, να μιλήσουμε, και να κάνουμε τον έλεγχο όταν μπορεί να δείξει κάτι.

Αν υπάρχει σύμπτωμα, όμως, δεν περιμένουμε κανένα παράθυρο. Το σύμπτωμα διερευνάται αμέσως.

Τι ακριβώς περιλαμβάνει ένας έλεγχος ΣΜΝ και πόσο δυσάρεστος είναι;

Λιγότερο απ' όσο φαντάζεσαι. Αυτό είναι συνήθως το σημείο που ανακουφίζονται οι περισσότερες.

Ο έλεγχος στηρίζεται σε τρία είδη δείγματος:

Κολπικό επίχρισμα. Ένα βαμβακοφόρο στυλεό μέσα στον κόλπο. Για τα χλαμύδια και τη γονόρροια είναι το πιο αξιόπιστο δείγμα στη γυναίκα, πιο αξιόπιστο από τα ούρα, κάτι που πολλοί δεν γνωρίζουν. Και μπορείς να το πάρεις μόνη σου, αν το προτιμάς. Δεν απαιτείται καμία επεμβατική πράξη.

Αίμα. Για HIV, σύφιλη, ηπατίτιδες. Μια κοινή αιμοληψία.

Γυναικολογική εξέταση. Για να δω αν υπάρχει κάτι ορατό, και για τον έλεγχο του τραχήλου όταν χρειάζεται.

Οι σύγχρονες μοριακές μέθοδοι (NAAT) που χρησιμοποιούνται για τα χλαμύδια και τη γονόρροια έχουν ευαισθησία γύρω στο 90-95%. Είναι πολύ ακριβείς, αρκεί να γίνουν στον σωστό χρόνο, γι' αυτό επιμένω τόσο στο παράθυρο.

Ποια νοσήματα ψάχνουμε, και ποια από αυτά θεραπεύονται εντελώς;

Πάνω από 30 βακτήρια, ιοί και παράσιτα μεταδίδονται σεξουαλικά. Στην πράξη, οκτώ είναι υπεύθυνα για τη συντριπτική πλειονότητα.

Θεραπεύονται πλήρως με αντιβιοτικά: σύφιλη, γονόρροια, χλαμύδια, τριχομονάδα.

Είναι ιογενή και δεν «καθαρίζουν» με αγωγή: ηπατίτιδα Β, έρπης, HIV, HPV.

Το «δεν θεραπεύονται» χρειάζεται εξήγηση, γιατί ακούγεται χειρότερο απ' ό,τι είναι. Για τον HPV, το ανοσοποιητικό συνήθως καθαρίζει μόνο του τον ιό. Για τον HIV, η σημερινή αγωγή δίνει φυσιολογικό προσδόκιμο ζωής και μηδενίζει τη μετάδοση. Για τον έρπητα, τα αντιιικά ελέγχουν τις υποτροπές. Κανένα από αυτά δεν είναι η πρόταση που φοβάσαι ότι θα ακούσεις.

Τα μισά, λοιπόν, φεύγουν με μια αγωγή. Τα άλλα μισά διαχειρίζονται.

Μου βρήκαν ουρεόπλασμα. Είναι ΣΜΝ;

Αυτή την ερώτηση την ακούω συνεχώς, και η απάντηση δεν είναι αυτή που περιμένεις.

Το ουρεόπλασμα και το μυκόπλασμα δεν ανήκουν στο τυπικό πάνελ ελέγχου ΣΜΝ, και οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες λένε ρητά ότι δεν συνιστάται ο έλεγχός τους σε άτομα χωρίς συμπτώματα. Ο λόγος είναι απλός: ανιχνεύονται συχνά σε απολύτως υγιείς γυναίκες, χωρίς να προκαλούν τίποτα.

Στην Ελλάδα, παρ' όλα αυτά, ελέγχονται και αντιμετωπίζονται ευρέως. Αποτέλεσμα: γυναίκες που παίρνουν αντιβίωση και τρομάζουν για ένα εύρημα που, από μόνο του, συχνά δεν σημαίνει τίποτα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι αγνοούμε ένα θετικό αποτέλεσμα. Σημαίνει ότι το διαβάζουμε μαζί με τα συμπτώματά σου, όχι χωριστά. Αν σου βρέθηκε και σε απασχολεί, φέρ' το στο ραντεβού και θα σου εξηγήσω τι σημαίνει για τη δική σου περίπτωση.

Χρησιμοποιούσα πάντα προφυλακτικό. Μπορεί να έχω κολλήσει;

Μπορεί, και δεν σημαίνει ότι έκανες κάτι λάθος.

Το προφυλακτικό προστατεύει πολύ αποτελεσματικά από ό,τι μεταδίδεται με υγρά: μειώνει τον κίνδυνο για τον HIV κατά περίπου 80% και προσφέρει ισχυρή προστασία από τη γονόρροια. Προστατεύει λιγότερο από λοιμώξεις που μεταδίδονται και με επαφή δέρματος με δέρμα, επειδή απλούστατα δεν καλύπτει όλη την περιοχή.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο HPV: καμία προοπτική μελέτη δεν έχει δείξει ότι το προφυλακτικό αποτρέπει τη λοίμωξη. Δείχνει, πάντως, ότι οι βλάβες υποχωρούν ταχύτερα όταν χρησιμοποιείται.

(Οι ακριβείς αριθμοί προέρχονται από μεγάλη ανασκόπηση που παραμένει η πιο πολυαναφερόμενη, αλλά είναι πλέον άνω των 20 ετών και πιθανότατα υποεκτιμά την πραγματική προστασία.)

Το συμπέρασμα δεν είναι «το προφυλακτικό δεν δουλεύει». Είναι ότι μειώνει τον κίνδυνο, δεν τον μηδενίζει. Και ότι ένα θετικό αποτέλεσμα δεν είναι απόδειξη απροσεξίας.

Πρέπει να το πω στον σύντροφό μου;

Αν βρεθεί κάτι που μεταδίδεται, ναι, και όχι για ηθικούς λόγους. Για πρακτικούς.

Αν εσύ πάρεις αγωγή και εκείνος όχι, θα σου το ξαναδώσει. Η επαναμόλυνση είναι ο συνηθέστερος λόγος που μια λοίμωξη «δεν φεύγει»: 10 έως 30% των γυναικών που θεραπεύονται για χλαμύδια επαναμολύνονται μέσα σε τρεις μήνες, και η αιτία σχεδόν πάντα είναι ο αθεράπευτος σύντροφος, όχι η αποτυχία του αντιβιοτικού.

Πρακτικά: ειδοποιούνται οι σύντροφοι των τελευταίων μηνών, παίρνουν και αυτοί αγωγή, και υπάρχει διάστημα αποχής μέχρι να ολοκληρωθεί η θεραπεία και στους δύο.

Να είμαστε σαφείς για ένα πράγμα: εγώ δεν ενημερώνω κανέναν. Ό,τι βρεθεί καλύπτεται από το ιατρικό απόρρητο. Το αν και πώς θα το πεις είναι δική σου απόφαση, και αν σε δυσκολεύει, το συζητάμε, είναι από τα πιο συχνά πράγματα που συζητώ στο ιατρείο.

Κάθε πότε πρέπει να ελέγχομαι, αν δεν έχω καμία ανησυχία;

Υπάρχει μια σύγχυση εδώ που αξίζει να ξεκαθαριστεί.

Στην Ελλάδα, το εθνικό πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» καλύπτει δωρεάν τον έλεγχο για τον καρκίνο του τραχήλου στις γυναίκες 21 έως 65: τεστ Παπ για τις 21-29, μοριακό HPV DNA test για τις 30-65, και κολποσκόπηση αν χρειαστεί.

Αυτό δεν είναι έλεγχος για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Είναι έλεγχος για τον καρκίνο του τραχήλου. Πολλές γυναίκες νομίζουν ότι με το τεστ Παπ «ελέγχονται για όλα». Δεν ισχύει.

Για τα ΣΜΝ, οι διεθνείς συστάσεις λένε περίπου τα εξής:

  • Χλαμύδια και γονόρροια: ετήσιος έλεγχος σε κάθε σεξουαλικά ενεργή γυναίκα κάτω των 25. Μετά τα 25, όταν υπάρχει λόγος: νέος σύντροφος, περισσότεροι του ενός, σύντροφος με διαγνωσμένο ΣΜΝ, ή προηγούμενο ΣΜΝ.
  • HIV: τουλάχιστον μία φορά στη ζωή, για όλους.
  • Επανέλεγχος τρεις μήνες μετά από θεραπεία, για επαναμόλυνση, όχι επειδή αμφιβάλλουμε για την αγωγή.
  • Στην εγκυμοσύνη: σύφιλη, ηπατίτιδα Β και HIV στην πρώτη επίσκεψη.

Ο ΕΟΔΥ προσφέρει επίσης δωρεάν και ανώνυμο έλεγχο σε συγκεκριμένα σημεία, αν προτιμάς αυτή τη διαδρομή.


Πώς το βλέπω εγώ

Σε 25 χρόνια, η εικόνα που βλέπω απέναντί μου επαναλαμβάνεται: μια γυναίκα που έχει ήδη φανταστεί το χειρότερο, και που ντρέπεται λίγο που βρίσκεται εδώ.

Δύο πράγματα θέλω να ξέρεις πριν έρθεις.

Το πρώτο: αυτό που φοβάσαι είναι συνήθως πιο σοβαρό από αυτό που τελικά βρίσκουμε. Οι μισές από τις λοιμώξεις που ψάχνουμε φεύγουν με μια αγωγή λίγων ημερών.

Το δεύτερο: δεν χρειάζεται να ξέρεις τους σωστούς όρους, ούτε να μου εξηγήσεις πώς έφτασες εδώ. Μιλάμε πρώτα, κάνω τις ερωτήσεις που κάνω σε κάθε γυναίκα, και μετά εξετάζουμε. Σου λέω τι κάνω καθώς το κάνω.

Ο στόχος είναι να φύγεις με καθαρή εικόνα για το τι συμβαίνει και ποιο είναι το επόμενο βήμα σου. Τίποτα παραπάνω, τίποτα λιγότερο.

Πότε να κλείσεις ραντεβού σύντομα

  • Αν έχεις σύμπτωμα, όπως εκκρίσεις που άλλαξαν, κάψιμο, αιμορραγία εκτός περιόδου ή μετά από επαφή, πόνο στην κάτω κοιλιά.
  • Αν ο σύντροφός σου διαγνώστηκε με κάποιο ΣΜΝ.
  • Αν πήρες αγωγή και τα συμπτώματα επιμένουν.
  • Αν είσαι έγκυος ή σχεδιάζεις εγκυμοσύνη και δεν έχεις ελεγχθεί.

Αν απλώς ανησυχείς για κάτι που έγινε, δεν χρειάζεται να είναι επείγον. Χρειάζεται όμως να γίνει στον σωστό χρόνο, και αυτό το υπολογίζουμε μαζί.


ΠΗΓΕΣ

Ισχυρισμός Πηγή
>30 παθογόνα μεταδίδονται σεξουαλικά· 8 ευθύνονται για τα περισσότερα· 4 ιάσιμα / 4 ιογενή ΠΟΥ
≥70% των γεννητικών λοιμώξεων χλαμυδίων στις γυναίκες ασυμπτωματικές· χλαμύδια το συχνότερο βακτηριακό ΣΜΝ στην Ευρώπη ECDC
Παράθυρο HIV: 18-45 ημέρες (εργαστηριακό αντιγόνου/αντισώματος), 23-90 (αντισωμάτων), 10-33 (NAT) CDC
Παράθυρο χλαμυδίων/γονόρροιας ~2 εβδ., σύφιλης και ηπατίτιδων ~12 εβδ. NHS (SH:24, Rotherham NHS)
NAAT ευαισθησία 90-95%· κολπικό επίχρισμα προτιμότερο των ούρων στη γυναίκα ECDC, NHS Scotland
Προφυλακτικό: ~80% μείωση κινδύνου HIV· καμία αποδεδειγμένη προστασία από λοίμωξη HPV Holmes et al., Bull WHO 2004
Ουρεόπλασμα/μυκόπλασμα: δεν συνιστάται έλεγχος ασυμπτωματικών NHS Borders SH021
Επαναμόλυνση χλαμυδίων 10-30% εντός 3 μηνών NHS Scotland / BASHH
Συχνότητα ελέγχου (ετήσιος <25, HIV μία φορά, επανέλεγχος 3 μηνών, εγκυμοσύνη) CDC
«ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ»: 21-65, Παπ 21-29, HPV DNA 30-65, κολποσκόπηση επί ευρημάτων proliptikes.gov.gr

Θες να το δούμε μαζί;

Δεν χρειάζεται να ξέρεις τι έχεις για να κλείσεις ραντεβού. Μιλάμε πρώτα, και μετά αποφασίζουμε τι χρειάζεται.

Κλείσε ραντεβού

Καλύπτεται από το ιατρικό απόρρητο.

Όλα για τον έλεγχο των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων